[Pixie]

Bipolar Bozukluk Nedir? Belirtileri, Türleri ve Tedavisi​

Bipolar bozukluk, kişinin ruh hali, enerji düzeyi ve günlük yaşamını etkileyebilen uzun süreli bir ruhsal sağlık sorunudur. Hastalıkta belirgin şekilde yükselmiş veya taşkın ruh hali ile depresif dönemler birbirini takip edebilir.

Bazı dönemlerde kişi kendisini son derece enerjik, özgüvenli ve üretken hissederken, başka bir dönemde yoğun üzüntü, isteksizlik ve içe kapanma yaşayabilir.

Bipolar bozukluk kişiden kişiye farklı şekilde seyredebilir. Uygun tedavi ve düzenli takip ile belirtiler kontrol altına alınabilir ve yaşam kalitesi önemli ölçüde iyileştirilebilir.

Önemli: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Bipolar bozukluk tanısı yalnızca belirtilere bakılarak konulamaz. Tanı ve tedavi için psikiyatri uzmanının değerlendirmesi gerekir.

Bir bakışta​

• Bipolar bozuklukta belirgin ruh hali ve enerji değişimleri görülür.
• Kişide mani, hipomani ve depresyon dönemleri ortaya çıkabilir.
• Bazı kişilerde manik ve depresif belirtiler aynı dönemde görülebilir.
• Hastalığın kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir; genetik yatkınlığın önemli bir rol oynadığı düşünülmektedir.
• Stresli yaşam olayları ve bazı maddelerin kullanımı hastalığın seyrini olumsuz etkileyebilir.
• Bipolar bozukluk çoğunlukla uzun süreli takip ve tedavi gerektirir.
• İlaç tedavisi ve psikoterapi, hastalık dönemlerinin kontrol edilmesine ve yeni atakların azaltılmasına yardımcı olabilir.
• Erken tanı ve düzenli tedavi, hastalığın yönetilmesi açısından önemlidir.

Bipolar bozukluk nedir?​

Bipolar bozuklukta kişinin ruh hali normal günlük dalgalanmalardan çok daha belirgin şekilde değişebilir.

Bir dönemde kişi:

• Kendini olağanüstü enerjik hissedebilir.
• Daha az uyumasına rağmen yorgunluk hissetmeyebilir.
• Kendine olan güveni belirgin şekilde artabilir.
• Çok konuşabilir ve hızlı düşünebilir.
• Normalden daha fazla para harcayabilir veya riskli kararlar verebilir.

Başka bir dönemde ise bunun tam tersi ortaya çıkabilir:

• Kişi kendisini üzgün ve bitkin hissedebilir.
• Günlük işlerini yapmakta zorlanabilir.
• İnsanlardan uzaklaşabilir.
• Kendine olan güveni azalabilir.
• Geleceğe ilişkin umutsuzluk yaşayabilir.

Bu dönemlerin arasında kişinin kendisini tamamen iyi hissettiği veya çok az belirti yaşadığı zamanlar da olabilir.

Bipolar bozukluğun belirtileri nelerdir?​

Bipolar bozukluğun belirtileri hangi dönemin yaşandığına göre değişir.

Manik dönem​

Mani, kişinin normalden belirgin şekilde daha enerjik, hareketli veya taşkın olduğu bir dönemdir.

Şunlar görülebilir:

• Aşırı özgüven
• Çok az uyuma ihtiyacı
• Normalden fazla konuşma
• Düşüncelerin hızlanması
• Sürekli bir şeyler yapma isteği
• Dikkatin kolayca dağılması
• Artan cinsel istek
• Daha fazla para harcama veya riskli davranışlarda bulunma
• Sosyal sınırların azalması
• Kendini olduğundan çok daha güçlü veya önemli görme

Bazı ağır manik dönemlerde sanrılar, halüsinasyonlar veya aşırı kuşkuculuk gibi psikotik belirtiler de ortaya çıkabilir.

Mani yalnızca "çok mutlu olmak" anlamına gelmez. Kişi bu dönemde oldukça sinirli, huzursuz veya saldırgan da olabilir.

Depresif dönem​

Depresif dönemde ruh hali ve enerji düzeyi belirgin şekilde düşer.

Kişi:

• Kendini üzgün veya boşlukta hissedebilir.
• Sürekli yorgun olabilir.
• Günlük işlere karşı ilgisini kaybedebilir.
• İnsanlardan uzaklaşabilir.
• Kendini değersiz veya başarısız hissedebilir.
• Sürekli olumsuz düşüncelere kapılabilir.
• Cinsel isteğinde azalma yaşayabilir.
• Günlük yaşamını sürdürmekte zorlanabilir.

Ağır depresif dönemlerde ölüm veya intihar düşünceleri ortaya çıkabilir. Böyle bir durum acil profesyonel yardım gerektirir.

Hipomani nedir?​

Hipomani, maniye benzeyen ancak genellikle daha hafif şiddette seyreden bir dönemdir.

Kişi daha enerjik, konuşkan ve üretken olabilir; daha az uyuyabilir ve kendine güveni artabilir. Ancak belirtiler manide olduğu kadar ağır olmayabilir.

Hipomani bu nedenle bazen kişinin kendisi veya çevresi tarafından bir hastalık belirtisi olarak fark edilmeyebilir.

Karma dönem nedir?​

Bazı kişilerde manik ve depresif belirtiler aynı dönemde veya birbirine çok yakın zamanlarda ortaya çıkabilir.

Örneğin kişi aynı anda:

çok enerjik ve hareketli olduğu halde kendisini yoğun şekilde umutsuz hissedebilir.

Bu tür karma dönemler özellikle dikkatle değerlendirilmelidir. Kaynak sağlık bilgilerinde, bu dönemlerde intihar riskinin özellikle yüksek olabileceği belirtilmektedir.

Bipolar bozukluk neden ortaya çıkar?​

Bipolar bozukluğun tek bir nedeni olduğu bilinmemektedir.

Araştırmalar, genetik yatkınlığın önemli bir rol oynayabileceğini göstermektedir. Ailesinde bipolar bozukluk bulunan kişilerde risk daha yüksek olabilir.

Bunun yanında bazı kişilerde travmatik yaşam olayları, yoğun stres veya başka çevresel faktörler hastalığın ortaya çıkmasını veya bir atağın başlamasını tetikleyebilir.

Bu nedenle bipolar bozukluğu yalnızca "stres yüzünden oluşan" veya yalnızca "genetik bir hastalık" olarak değerlendirmek doğru değildir. Birden fazla faktörün birlikte rol oynadığı düşünülmektedir.

Bipolar bozukluk ne kadar yaygındır?​

Dünya genelinde yaklaşık her 100 kişiden 2'sinde bipolar bozukluk görüldüğü bildirilmektedir.

İlk hastalık dönemleri çoğu kişide genç yaşlarda ortaya çıkar ve birçok kişi ilk belirtilerini 25 yaşından önce yaşayabilir.

Bipolar bozukluğun türleri nelerdir?​

Bipolar I bozukluk​

Bipolar I bozuklukta belirgin manik dönemler görülür. Bunlara depresif veya karma dönemler de eşlik edebilir.

Bipolar II bozukluk​

Bipolar II bozuklukta hipomani ve depresyon dönemleri görülür; ancak tam gelişmiş manik dönem bulunmaz.

Hızlı döngülü bipolar bozukluk​

Bir yıl içinde en az dört ayrı mani, hipomani veya depresyon dönemi yaşanması hızlı döngülü (rapid cycling) seyir olarak tanımlanır.

Hastalığın seyri kişiden kişiye büyük farklılık gösterebilir. Bazı kişiler yalnızca birkaç dönem yaşarken, bazı kişilerde daha sık tekrarlayan ataklar görülebilir.

Bipolar bozukluk nasıl teşhis edilir?​

Bipolar bozukluk tanısı yalnızca kişinin o anki ruh haline bakılarak konulmaz.

Psikiyatrist, kişinin:

• Geçmişte yaşadığı ruh hali değişimlerini,
• Uyku düzenini,
• Enerji ve davranış değişikliklerini,
• Önceki depresyon veya mani dönemlerini,
• Ailede benzer hastalıkların bulunup bulunmadığını,
• Günlük yaşamındaki değişiklikleri

ayrıntılı şekilde değerlendirir.

Gerekli durumlarda fiziksel değerlendirmeler ve başka incelemeler de yapılabilir.

Bipolar bozukluğun tanısının bazen yıllar sonra konulabilmesinin nedenlerinden biri, ilk depresif dönemin yalnızca depresyon olarak değerlendirilmesi veya hafif hipomani belirtilerinin fark edilmemesidir.

Bu nedenle geçmişte yaşanan ruh hali değişikliklerini doktora mümkün olduğunca ayrıntılı anlatmak önemlidir.

Bipolar bozukluk tedavi edilebilir mi?​

Bipolar bozukluğun günümüzde hastalığı tamamen ortadan kaldıran tek bir tedavisi bulunmamaktadır. Ancak uygun tedaviyle belirtiler kontrol altına alınabilir ve yeni hastalık dönemlerinin ortaya çıkması azaltılabilir.

Tedavinin iki temel amacı vardır:

Akut tedavi​

Amaç, o sırada yaşanan mani, hipomani veya depresyon belirtilerini kontrol altına almaktır.

Koruyucu tedavi​

Amaç, gelecekte yeni dönemlerin ortaya çıkma ihtimalini azaltmak ve kişinin daha dengeli bir yaşam sürmesine yardımcı olmaktır.

Bipolar bozuklukta hangi tedaviler kullanılır?​

Tedavi kişiye ve hastalığın dönemine göre belirlenir.

İlaç tedavisi​

Doktor gerekli gördüğünde duygu durum düzenleyici ilaçlar, bazı antipsikotik ilaçlar ve belirli durumlarda antidepresanlar kullanabilir.

Hangi ilacın uygun olduğu; kişinin yaşına, belirtilerine, hastalığın türüne ve başka sağlık sorunlarına göre değişir.

İlaçların doktor önerisi olmadan başlanması, bırakılması veya dozunun değiştirilmesi doğru değildir.

Psikoterapi​

Psikoterapi, bipolar bozukluğun tedavisinde önemli bir destek sağlayabilir.

Kişinin hastalığını tanımasına, erken uyarı işaretlerini fark etmesine, stresle başa çıkmasına ve tedaviye uyum sağlamasına yardımcı olabilir.

İlaç tedavisi ile psikoterapinin birlikte kullanılması birçok kişi için faydalı olabilir.

Günlük yaşamda nelere dikkat edilebilir?​

Bipolar bozuklukla yaşayan kişiler için düzenli yaşam alışkanlıkları tedaviyi destekleyebilir.

Özellikle:

• Uyku düzeninin korunması,
• Doktor tarafından verilen tedavinin düzenli uygulanması,
• Aşırı stresin mümkün olduğunca azaltılması,
• Alkol ve uyuşturucu maddelerden uzak durulması,
• Ruh hali ve uyku değişikliklerinin takip edilmesi,
• Belirtilerde belirgin değişiklik olduğunda doktora başvurulması

önemlidir.

Yakınların hastalık hakkında bilgi sahibi olması da kişiye destek sağlayabilir.

Ne zaman acil yardım alınmalı?​

Bipolar bozukluk sırasında intihar düşünceleri, kendine zarar verme düşüncesi, ağır psikotik belirtiler veya kişinin kendisinin ya da başkalarının güvenliğini tehlikeye atabilecek davranışlar ortaya çıkarsa durum acil olarak değerlendirilmelidir.

Bipolar bozukluk, yalnızca "ruh hali değişkenliği" olarak görülmemesi gereken, kişinin yaşamını önemli ölçüde etkileyebilen bir ruhsal sağlık sorunudur.

Mani, hipomani, depresyon ve bazı durumlarda karma dönemler şeklinde ortaya çıkabilir. Hastalığın seyri kişiden kişiye değişse de erken tanı, düzenli tedavi ve uzun süreli takip belirtilerin kontrol edilmesine yardımcı olabilir.

Bipolar bozukluk kişinin karakter zayıflığı veya irade eksikliği değildir. Doğru destek ve tedaviyle birçok kişi eğitimine, işine, ilişkilerine ve günlük yaşamına devam edebilir.

Önemli not: Bu yazı tanı koymak veya kişisel tedavi önermek amacıyla hazırlanmamıştır. Kendinizde veya yakınınızda bipolar bozukluk olabileceğinden şüpheleniyorsanız psikiyatri uzmanından değerlendirme alın.